اسماعيل بن محمد مستملى بخارى

869

شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى )

عامهء مؤمنان كه به ايمان برابرند و لكن بهره‌اى را بر بهره‌اى فضل است ؛ و اين فضل بر دو معنى باشد : يا به زيادت عمل باشد چنان كه ميان مؤمنان هركه را طاعت بيشتر باشد وى فاضل‌تر باشد ؛ يا به تفضيل حق تعالى چنان كه مر امت مصطفى را عليه السلام بر ديگر امتان فضل كرديم . قال : « و لم يعينوا الفاضل و المفضول » . و تعيين نكردند كه فاضل كدام است و مفضول كدام . يعنى مقر آمدند كه بهره‌اى را بر بهره‌اى فضل است از بهر نص كتاب خداى عز و جلّ ؛ و لكن نگفتند كه از ايشان كدام فاضل‌تر . و لكن گفتند : الفضل لمن فضله الله ؛ از بهر آنكه دانستن تفاضل خبرى بود تعيين فاضل را از مفضول هم خبر بايست . و خبر آمد نفس تفاضل را و خبر نيامد تعيين را . پس تفاضل بجمله نگفتند از بهر خبر تحقيق ايمان و اعتقاد را ؛ و تعيين نكردند از بهر عدم خبر را تا اندر خطا نيفتد بر همان اصل كه اندر مسائل خبرى ياد كرديم . باز اندر كتاب دليل آورد و گفت ، « لقول النبى صلى الله عليه و سلم لا تخيروا بين الانبياء » . شايد كه معنى اين آن باشد كه اندر پيغامبران نگوييد كه اين بهتر است يا آن ؛ از بهر آنكه اين مغيب است و مغيب را به عقل دانستن روى نيست ؛ و شايد كه معنى خبر آن باشد كه بعضى را مگزينيد و بعضى را به يك‌سو منهيد . چون جهودان كه به موسى ايمان آوردند و به عيسى و به محمد صلوات الله عليهما نياوردند . و چون ترسايان كه به عيسى و موسى ايمان آوردند و به محمد نياوردند . باز امت مصطفى صلى الله عليه و سلم به همه ايمان آوردند تا خداى عز و جلّ مر ايشان را عيب كرد و گفت : إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ يُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ يَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَكْفُرُ بِبَعْضٍ . و مر اين امت را بستود بدانكه گفتند : لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ . و شايد كه معنى خبر آن باشد كه ميان انبيا تفاضل منهيد اندر نبوت ؛ يعنى مگوييد پيغامبرى اين برتر از پيغامبرى آن . چه همه پيغامبران به حق به نبوت برابراند ؛ همچنان‌كه ملائكه به حق ملائكتى برابراند ؛ و همه مؤمنان به حق ايمان برابراند . از بهر آنكه ايمان تصديق است